Azınlıkça | Yunanistan Batı Trakya Haber Sitesi - Aylık Yorum Dergisi

Ο Ισμέτ Ινονού μέχρι και στις διαπραγματεύσεις της Συνθήκης της Λοζάνης που ξεκίνησαν στις 22 Νοεμβρίου, δεν είχε γνωρίσει στην ζωή ούτε Έλληνα ή Ρωμιό υπήκοο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ούτε είχε κάποιο δεσμό ή συνομιλία για ένα θέμα.¹

Δεν είναι περίεργο;

Τώρα τελικά ποιος ήταν ο πρώτος Έλληνας που γνώρισε ο Ινονού στην Λοζάνη;

Λοιπόν η απάντηση κρύβεται στο Κάστρο Ούσι όπου διεξαγόταν η Συνδιάσκεψη της Λοζάνης.  

Ο Πρώτος Έλληνας που γνώρισε ο Ινονού και στη συνέχεια δημιούργησε μια κοντινή σχέση και φιλία μαζί του ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος.²

*

Ο Ισμέτ Ινονού στα 77 του χρόνια, όταν τον έλεγαν να γράψει τα απομνημονεύματά του, τους κορόιδευε και έλεγε χαμογελώντας: «Τι απομνημονεύματα, αφού δεν είχα χρόνο για απομνημονεύματα, χθες ένα, σήμερα δύο». Μετά με σοβαρότητα απάντησε το εξής: «Δεν είναι εύκολο να γράψουν απομνημονεύματα αυτοί που έχουν ιδρύσει κράτος. Στα απομνημονεύματα όλα πρέπει να λέγονται με απόλυτη αλήθεια. Αυτό λοιπόν δεν είναι εύκολο».

Παρόλο αυτά, την συνάθροιση και  την δημοσίευση των απομνημονευμάτων του Ινονού  την οφείλουμε στον Σαμπαχαττίν Σελέκ. Ο κ. Σελέκ μέσα σε μια τάξη έβαλε τον Ινονού να διηγηθεί και με μια σειρά τα μαγνητοφώνησε σε κασέτες. Τελικά,  μετά από μια χρονοβόρα προσπάθεια, γράφοντας τον πρόλογο του Ινονού, ολοκλήρωσε αυτό το ογκώδες και ενδιαφέρων βιβλίο.

Ο Ισμέτ Ινονού, στα απομνημονεύματά του, αναφέρει ότι  ο πρώτος ‘Έλληνας που γνώρισε στη ζωή του και ανέπτυξε  μαζί του δεσμούς ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο Ινονού μέχρι και την Συνδιάσκεψη της Λοζάνης γνώριζε τον Βενιζέλο ως έναν πολιτικό που ήταν εχθρικός απέναντι στους  Τούρκους και στην πρώτη του γνωριμία με τον Βενιζέλο τον είδε με αυτό το μάτι. Μιλώντας μαζί του προσπάθησε να βγάλει συμπεράσματα και νοήματα από αυτή την οπτική γωνία.

Βέβαια, αυτή η επιφυλακτική και διστακτική οπτική γωνία θα αλλάξει με την πάροδο του χρόνου, κυρίως στο δεύτερο μέρος της Συνδιάσκεψης της Λοζάνης.

Ο Ινονού, στην Συνδιάσκεψη της Λοζάνης, όταν οι σύμμαχοι ήθελαν σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, αναφέρει ότι ο Βενιζέλος δεν ενθάρρυνε αυτή την επιθυμία των συμμάχων και κράτησε αντίθετη στάση σε τέτοιο βαθμό που προκαλούσε την αντίδραση των συμμάχων. Ο Ινονού σχετικά με αυτό αναφέρει το εξής: «Το δεύτερο μέρος της Συνδιάσκεψης μπορεί να θεωρηθεί ότι άνοιξε το δρόμο της προσέγγισης και της σταθερής φιλίας μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων. Ο Βενιζέλος ήταν πολύ ευφυής, χαμογελαστό πρόσωπο, ένας ολόλευκος άνδρας. Ήταν μεγαλύτερος κατά 20 χρόνια από μένα. Ήταν ένας πολιτικός που ήξερε καλά τα παγκόσμια θέματα. Εμπιστεύονταν τον εαυτό του πάρα μα πάρα πολύ. Ο ίδιος χειρίστηκε  πάρα πολλά θέματα,  απέκτησε πολύ εμπειρία και ήταν ένας άνθρωπος που είχε πειθώ. Μετά από την αποκατάσταση των σχέσεων στην Συνδιάσκεψη και μετά από την συνεννόησή μας, δεν αντιμετώπισα καμία δυσκολία από τον Βενιζέλο. Ο Βενιζέλος δεν έδειξε την επιθυμία να κινηθεί κατά της Τουρκίας».


Κρίση με την επίσκεψη στο σπίτι.
Ο Βενιζέλος πήγε και την σύζυγό του στη συνδιάσκεψη της Λοζάνης. Μια μέρα, κατά την διάρκεια της συνάντησής του με τον Ισμέτ Ινονού, τον κάλεσε στο σπίτι του. Ο Ινονού έμεινε έκπληκτος όταν ο Βενιζέλος του είπε: «Και η σύζυγος μου θέλει να σας γνωρίσει». Έτσι ο Ινονού του απάντησε καταφατικά και δήλωσε πως θα πάει.

Βέβαια, τα υπόλοιπα μέλη της επιτροπής έκραξαν τον Ινονού ισχυριζόμενα ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα μια τέτοια προσέγγιση των αρμοδίων των δυο κρατών οι οποίοι βρίσκονταν στις αντίπαλες πλευρές σε ένα τέτοιο σπουδαίο συνέδριο, στο οποίο χαράζονταν τα σύνορα των κρατών και καθαριζόταν η μοίρα τους.

Ο Ινονού στα απομνημονεύματά του, αναφερόμενος στην μικρή αυτή κρίση που προκλήθηκε έπειτα από την πρόσκληση του Βενιζέλου, γράφει: «Τελείωνε το συνέδριο και εγώ δεν είχα καταφέρει να πάω. Ήθελα να πάω αλλά υπήρχαν αρκετές δυσκολίες. Δεν μπόρεσα τη μια μέρα, έλεγα θα πάω την επόμενη και έτσι πέρασαν οι μέρες. Μια μέρα ο Βενιζέλος μου είπε: «Ας το αφήσουμε, να συναντηθούμε στο μέλλον. Καταλαβαίνω την κατάστασή σου, δεν θα ήθελα να σε ταλαιπωρήσω». Ήταν έξυπνος άνθρωπος, έπιασε αμέσως το τι συνέβη και μίλησε με αυτόν τον τρόπο για να με ανακουφίσει».³

Πόσο περίεργο είναι; Ενώ από την μία στην Λοζάνη ορίζονται οι μοίρες των χωρών, συνεχίζονται οι σκληρές διαβουλεύσεις, από την άλλη μέσα σε όλο αυτόν τον χαμό ένας Έλληνας και ένας Τούρκος πολιτικός αναπτύσσουν μια τέτοια θερμή σχέση, σε τέτοιο επίπεδο που να μπορεί να επισκέπτεται ο ένας τον άλλον στο σπίτι του.

*

Ο Ινουνού γνωρίζει τους βασιλικούς στην Αθήνα!
Ο Ινονού, ο οποίος για πρώτη φορά στην Λοζάνη δημιούργησε και ανέπτυξε σχέσεις με έναν Έλληνα, όταν αργότερα πήγε στην Αθήνα, εκτός από αυτόν τον καλό του φίλο, είχε την ευκαιρία να αναπτύξει σχέσεις και με άλλους Έλληνες.

Ο Βενιζέλος προσπαθούσε να δείξει στον Ινονού, ο οποίος πήγε στην Αθήνα με την προκατάληψη ότι οι Έλληνες βλέπουν ως εχθρούς τους Τούρκους, ότι εκτός από τον ίδιον ακόμα και οι αντιπολιτευτές του Βενιζέλου επιθυμούσαν πράγματι την φιλία με τους Τούρκους και ότι ήθελαν να αναπτύξουν καλές σχέσεις. Ο Βενιζέλος είχε αυτήν την ευκαιρία κατά την διάρκεια της επίσκεψης του Ινονού στην Αθήνα.

Εκείνη την εποχή στην κυβέρνηση ήταν οι αντιβασιλικοί, συνεπώς ο Βενιζέλος. Όμως την εξουσία του Δήμου Αθηνών την είχαν οι αντίδικοι τους, οι βασιλικοί. Ο Βενιζέλος μια μέρα πήρε τον Ινονού και τον πήγε στο Δημαρχείο. Οι βασιλικοί του Δημαρχείου υποδέχτηκαν πολύ φιλικά τον Ινονού και συζήτησαν αρκετά ζητήματα μαζί του. Ο Ινονού εν τω μεταξύ δεν γνώριζε ότι αυτοί οι Έλληνες με τους οποίους έκανε μια θερμή και θετική συζήτηση ήταν βασιλικοί. Έτσι αποχώρησε αρκετά ικανοποιημένος από το Δημαρχείο. Ο Βενιζέλος που είχε βρει την ευκαιρία που ήθελε και έδειξε στον Ινονού πόσο φιλική στάση κρατούσαν και οι αντιπολιτευτές του στις Ελληνοτουρκικές σχέσεις, στον δρόμο γύρισε στον Ινονού και είπε: «Η δημοτική αρχή υποστηρίζει τον βασιλιά. Σε έφερα επίτηδες εδώ». Βέβαια ο Ινονού που δεν γνώριζε τον πραγματικό σκοπό του Βενιζέλου είχε εκπλαγεί και ρώτησε τον Βενιζέλο: «Εσείς είστε αντιβασιλικοί, η κυβέρνηση είναι αντιβασιλική ενώ η δημοτική αρχή υποστηρίζει τον βασιλιά. Πώς γίνεται αυτό; Γιατί με πήγες εκεί;». Ο Βενιζέλος, ο οποίος περίμενε αυτήν ακριβώς την ερώτηση, απάντησε στον Ινονού ως εξής: «Σε πήγα εκεί με σκοπό να σου δείξω ότι η σχέση μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων είναι καθησυχαστική και για το μέλλον».

Η προσπάθεια του Βενιζέλου να δείξει στον Ινονού ότι ακόμα και οι βασιλικοί ήταν υπέρ της Τουρκικής φιλίας και να πείσει τον Ινονού για αυτό το θέμα, τελικά απέφερε καρπούς. Ο Ινονού το επιβεβαίωνε στα απομνημονεύματά του γράφοντας: «Πραγματικά έτσι έγινε. Όταν ανέλαβαν οι βασιλικοί την κυβέρνηση έδωσαν την ίδια σημασία στην Τουρκική φιλία. Αυτοί έγιναν εχθροί με τον Βενιζέλο αλλά στις σχέσεις που είχαν με εμάς, ακολούθησαν την πολιτική του Βενιζέλου… Ο Βενιζέλος ήταν ο πρωταθλητής της αντίληψης της φιλίας με την Τουρκία. Αυτοί που ανέλαβαν την κυβέρνηση μετά από αυτόν, παρόλο που στην εσωτερική πολιτική φέρθηκαν αρκετά εχθρικά στον Βενιζέλο, συνέχισαν την πολιτική φιλίας με την Τουρκία. Ο Τσαλδάρης όταν παραπονιόταν για τον Βενιζέλο, μου το είχε πει ως απόδειξη. Μου είχε πει: «Κοίτα, ο Βενιζέλος δεν ξεκίνησε τις σχέσεις φιλίας με τους Τούρκους; Και εγώ τώρα την συνεχίζω…»⁴

Ας επιστρέψουμε και πάλι στο συνέδριο της Λοζάνης, σε ένα από τα πιο σημαντικά, πιο προβληματικά θέματα, αυτό της υποχρεωτικής ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ της Τουρκίας και της Ελλάδας…

Ο κ. Βενιζέλος και ο Ισμέτ Ινονού, όταν συναντήθηκαν στην Λοζάνη, είχαν καταλάβει ότι συμφωνούν. Και οι δύο τους ήταν σύμφωνοι για το ότι θέλουν  ειρήνη. Επιπλέον, οι πολιτικές και οι στρατηγικές συνθήκες ανάγκαζαν την δημιουργία στενής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας. Ο Βενιζέλος κατά την διάρκεια των συναντήσεων του με τον Ινονού, του είχε επιβεβαιώσει σοβαρά και εγκάρδια ότι δεν ήθελε ποτέ να χαλάσει τις σχέσεις του και να κάνει πόλεμο με την Τουρκία.

Στα απομνημονεύματά του ο Ινονού αναφέρει ότι ο Βενιζέλος κατάβαλλε μια ειδική προσπάθεια να κατανοήσει τι σκέφτεται η Τουρκία για τις σχέσεις των δυο χωρών στο μέλλον.

 

Υπήρχαν άραγε δυνατότητες για την δημιουργία μια σοβαρής φιλίας μεταξύ των δυο κρατών; Ο Βενιζέλος αυτό ακριβώς προσπαθούσε να καταλάβει.

Σχεδόν όλοι οι Ρωμιοί, εκτός από εκείνους που ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη και στα νησιά, είχαν εγκατασταθεί στην Ελλάδα πριν από το συνέδριο της Λοζάνης. Οι Μουσουλμάνοι όμως της Ελλάδας ακόμα βρίσκονταν στα δικά τους εδάφη. Όπως και να έχει, θα γινόταν μια υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών και με τους υπόλοιπους (εκτός της Δυτικής Θράκης και της Κωνσταντινούπολης). Και οι δύο ήταν σύμφωνοι σε αυτό. Όμως η υπόθεση φυσικά και ήταν αρκετά μπερδεμένη. Αν μπορούσαν να λύσουν αυτό το θέμα, θα ήταν  δυνατό να αναπτύξουν φιλία και να βελτιώσουν τις Ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Ο Ινονού είχε πει:  «Αυτοί που ήταν σε εμάς, πήγαν σε εσάς και αυτοί που είναι σε εσάς, θα έρθουν σε εμάς. Εάν αυτή η υπόθεση αντιμετωπιστεί δίκαια θα ανοίξουν οι πόρτες καλών σχέσεων χωρίς κανένα εμπόδιο». Όταν εξέφρασε προς τον Βενιζέλο αυτή την άποψή του, αν και ο Βενιζέλος είχε αντιληφθεί την σοβαρότητα της υπόθεσης, σαφέστατα δεν θα μπορούσε να προβλέψει ότι το πρόβλημα της υποχρεωτικής ανταλλαγής πληθυσμού θα διαρκούσε μέχρι το 1930.

Σχετικά με το θέμα της ανταλλαγής πληθυσμού, παρά τις μπερδεμένες και πολύπλοκες λεπτομέρειές του και παρά τα  σχετικά υπόλοιπα προβλήματα που θα δημιουργούσε, ο Ινονού αναφέρει: «Είχε λάβει τέλος το 1930 ως αποτέλεσμα της επικράτησης της επιθυμίας και των δυο πλευρών για φιλία απέναντι στις διαφωνίες», παινεύοντας έτσι ακόμα μια φορά τον Βενιζέλο. «Ο κ. Βενιζέλος δούλεψε ανταποκρινόμενος  με μια ειλικρινή επιθυμία στις δικές μας προσπάθειες για την εγκαθίδρυση μιας σοβαρής ειρήνης μεταξύ των δυο χωρών. Μέχρι να αποχωρήσει από την κυβέρνηση τον θεώρησα ειλικρινή για τις σκέψεις του για την φιλία…»

Το φθινόπωρο του 1931 ο Ινονού ήταν και πάλι στην Αθήνα. Ένα χρόνο νωρίτερα, το 1930, ο Βενιζέλος είχε πάει στην Άγκυρα όπου υπογράφθηκαν μεταξύ των δυο χωρών τρεις διαφορετικές συμφωνίες, ανάμεσα τους και οι συμφωνίες φιλίας και ουδετερότητας. Έτσι, ο Ινονού για να ανταποδώσει αυτή την επίσκεψη, το φθινόπωρο του 1931 ήταν και πάλι στην Αθήνα.

Ο Ινονού στα απομνημονεύματά του, σχετικά με την δεύτερη αυτή επίσκεψή του γράφει: «Οι Έλληνες όταν θέλουν να δείξουν την φιλία τους έχουν την ικανότητα να την δείξουν και με το παραπάνω. Με υποδέχτηκαν πολύ καλά…».

Πάλι από τα απομνημονεύματα του Ινονού μαθαίνουμε ότι, παρά τις θερμές και ειλικρινές αυτές σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, ένα περιστατικό που συνέβη στην Αθήνα είχε εξορχίζει τον Ινονού και είχε θυμώσει με τους Έλληνες.

Είχε σημειωθεί μια ενοχλητική για την Τουρκική πλευρά εξέλιξη στην επίσκεψη του Ινονού στην Αθήνα το 1931. Την δεύτερη μέρα της επίσκεψης οι αρμόδιοι της Τουρκικής Πρεσβείας στην Αθήνα του έφεραν τις Αθηναϊκές εφημερίδες της ημέρας εκείνης. Σχετικά με τις εφημερίδες, ο Ινονού στα απομνημονεύματα του γράφει ότι «Ένιωσα έκπληξη όταν τις είδα», τονίζοντας έτσι την δυσαρέσκειά του.

Σαφέστατα εκείνη την μέρα ο Αθηναϊκός Τύπος είχε δώσει μεγάλη σημασία στις Ελληνοτουρκικές σχέσεις. Είναι πολύ φυσιολογικό, λόγω της επίσκεψης του Ινονού στην Αθήνα, οι εφημερίδες να αναφέρονται στις Ελληνοτουρκικές σχέσεις. Όμως αυτό που θύμωσε τον Ινονού ήταν ο τρόπος που παρουσίαζαν οι εφημερίδες το θέμα. Σύμφωνα με τον Αθηναϊκό Τύπο οι Ρωμιοί πρόσφυγες, οι Ρωμιοί που είχαν έρθει από την Ανατολία λόγω της ανταλλαγής πληθυσμού, δηλαδή όλοι οι Ρωμιοί θα επέστρεφαν στα σπίτια τους. Οι εφημερίδες ξεκάθαρα δημιουργούσαν αυτή την ατμόσφαιρα και έδιναν αυτήν την ελπίδα.

Όταν ο Ινονού διάβασε αυτές τις ειδήσεις, επειδή δεν φαντάστηκε αυτά που συζητιούνταν, τις αξιολόγησε ως αποτέλεσμα και έτσι ένιωσε αρκετή έκπληξη. Διότι, αν υπήρχε κάποιο θέμα για το οποίο είχαν μια ξεκάθαρη συμφωνία στις διαβουλεύσεις με την Ελληνική κυβέρνηση, ήταν εκείνο της ανταλλαγής πληθυσμών. Δηλαδή, είχαν σταλεί εκείνοι που ήταν να σταλούν, είχαν έρθει εκείνοι που ήταν να έρθουν και το θέμα είχε κλείσει. Οι Ελληνοτουρκικές σχέσεις θα αναπτύσσονταν βασιζόμενες σε αυτά τα καινούρια δεδομένα και η Τουρκική πλευρά σε κάθε ευκαιρία επικύρωνε την συμφωνία της που βασιζόταν σε αυτές τις αρχές.

Ενώ ο Ινονού είχε στα χέρια του τις μεταφράσεις των Αθηναϊκών εφημερίδων από την Τουρκική Πρεσβεία και  σκεφτόταν κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο Βενιζέλος είχε έρθει στο ξενοδοχείο.

Στα απομνημονεύματα του, αναφερόμενος ακόμα και σε αυτήν την πιο τεταμένη στιγμή του, για μια φορά ακόμη παινεύοντας τον Βενιζέλο γράφει: «Κατά την διάρκεια παραμονής μου στην Αθήνα δεν με άφησε μόνο μου ούτε μια μέρα». Και σ’ αυτό το σημείο διακόπτει την περιγραφή αυτού του σημαντικού θέματος για να περιγράψει τον φίλο του και τις σχέσεις τους: «Η διαφορά ηλικίας που είχαμε με τον Βενιζέλο ήταν 25 χρόνια. Ήταν μεγαλύτερος μου κατά 25 χρόνια. Πρόσεχα. Στις επαφές μας ο Βενιζέλος, πέραν του στενού ενδιαφέροντος και της πολιτικής προσέγγισης που είχε στο πρόσωπο μου, επιχειρούσε να δείξει μια προσωπική φιλία και στοργή. Θυμάμαι με ευγνωμοσύνη, ειδικότερα κατά την διάρκεια της παραμονής μου στην Ελλάδα, πόσο πρόσεχε να εξασφαλίσει την ξεκούρασή μου και να μην στεναχωρηθώ από κάποιο συμβάν…»⁵

Ας επιστρέψουμε τώρα στον Ινονού που διάβαζε τις Αθηναϊκές εφημερίδες και ενοχλήθηκε σοβαρά και εκείνη την στιγμή που έμπαινε ο Βενιζέλος στο ξενοδοχείο.

Ο Ινονού δεν επέτρεψε τον Βενιζέλο να συζητήσουν κάποιο άλλο θέμα και αμέσως του μετέφερε τις σχετικές ειδήσεις των εφημερίδων. Άλλωστε φαινόταν ξεκάθαρα ότι ο Ινονού ήταν εξοργισμένος από την είδηση «οι πρόσφυγες θα επιστρέψουν πίσω και πάλι!».

Όταν ρωτήθηκε από τον Βενιζέλο για το τι έχει, ο Ινονού απάντησε: «Τι να έχω; Τα πάντα χαλάνε από την βάση τους και οδηγούνται σε κίνδυνο. Πως γίνεται αυτό;».

Ας ακούσουμε την συνέχεια της ιστορίας από τον Ινονού.

«Ο Βενιζέλος με δυο-τρεις προτάσεις αφάνισε όλη την στεναχώρια μου: «Ανοησίες! Μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο; Αμφιβάλλεις; Κάποιες εφημερίδες απλά σφυγμομετρούν την κατάσταση σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες και τα δικά τους συναισθήματα. Σε μια χώρα που συζητούνται και γράφονται ελεύθερα τα πάντα, συμβαίνουν και αυτά. Μην τα δίνεις σημασία».

Η αντίθετη στάση που είχα, έμεινε αναποτελεσματική απέναντι στην βεβαιότητα που είχε ο Βενιζέλος στα λόγια του και την σοβαρότητα της στάσης του. Έτσι αλλάξαμε θέμα…»

Ο Αντιαμερικανισμός, δεν έχει καμία σημασία αν προέρχεται από τους Τούρκους ή τους Έλληνες, πάντοτε ζει με την παράνοια ότι η Αμερική υποστηρίζει την άλλη πλευρά. Οι ΗΠΑ, είτε υποστηρίζουν πάντα την Τουρκία απέναντι στην Ελλάδα ή υποστηρίζουν την Ελλάδα απέναντι στην Τουρκία!..

Αυτό το παρελθόν του αντιαμερικανισμού φτάνει ακόμα μέχρι και την εποχή του Βενιζέλου. Μέχρι και σε ένα γεγονός που συνέβη κατά την διάρκεια της επίσκεψης του Ινονού στην Αθήνα!..

Μια μέρα ο Βενιζέλος πήγε τον Ινονού στην εξοχή αρκετά μακριά από το κέντρο της Αθήνας. Μια Αμερικάνικη εταιρία που είχε κάνει επένδυση εκεί κατασκεύαζε μια οικοδομή. Οι Έλληνες που δεν αγάπησαν ποτέ τους τις ΗΠΑ, από τότε ακόμα έκαναν παράπονα για τις Αμερικάνικες εταιρίες. Το αξιοπερίεργο της υπόθεσης ήταν ότι η ίδια Αμερικάνικη εταιρία είχε απευθυνθεί στην Τουρκία πριν από λίγο καιρό για την οργάνωση της πολεοδομίας της Άγκυρας και λόγω των διαφωνιών που υπήρχαν σε τεχνικά θέματα δεν είχε ολοκληρωθεί θετικά ακόμα αυτή η αίτηση της εταιρίας.

Κατά την διάρκεια της επίσκεψης του Ινονού ήρθε στην επικαιρότητα αυτό το θέμα και οι Έλληνες είπαν στον Ινονού, μεταξύ σοβαρού και αστείου, πως το γεγονός ότι οι Τούρκοι δε μπόρεσαν να κάνουν μια συμφωνία με την αναφερόμενη εταιρεία, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το ότι οι Τούρκοι είναι πιο έξυπνοι. Ο Ινονού σχετικά με αυτό το γεγονός, στα απομνημονεύματα του γράφει: «Εχω αυτή την ανάμνηση ως ένα αστείο περιστατικό που είχα κατά την επίσκεψή μου στην Ελλάδα».

*
Από την Δυτική Θράκη στη σημερινή Δυτική Θράκη…
Αναμφισβήτητα το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της Λοζάνης για μας, είναι τα συνέδρια τα οποία έφεραν στην επικαιρότητα τα θέματα σχετικά με τις μειονότητες όπως και το θέμα της Δυτικής Θράκης. Τότε λοιπόν ας επιστρέψουμε στην Λοζάνη…

Ο Βενιζέλος μας είχε πιάσει από το αδύνατο μας σημείο…
Ο Ινονού είχε ανταπαντήσει στην ομιλία του Βενιζέλου στην Λοζάνη σχετικά με τα σύνορα της Θράκης. Ο Ινονού στα απομνημονεύματα του αναφέρει: «Επειδή είχα ζητήσει να γίνει δημοψήφισμα στην Δυτική Θράκη κατά την ομιλία μου που είχα αναφέρει για πρώτη φορά τις απαιτήσεις μας απέναντι στην επιτροπή, φαίνεται πως ο κ. Βενιζέλος  ανησύχησε αρκετά ώστε στην ομιλία του είχε επιμείνει πάνω σε αυτό το θέμα ισχυριζόμενος πως η πλειοψηφία της Δυτικής Θράκης αποτελείται από Έλληνες. Στην απάντηση μου σχετικά με την Δυτική Θράκη του είπα: «Ο κ. Βενιζέλος θέλησε να άρει οποιαδήποτε διαφωνία για την Δυτική Θράκη. Ενώ σύμφωνα με την Συνθήκη του Νεϊγή, η μοίρα της Θράκης που η διοίκηση της προσωρινά δόθηκε στις συμμαχικές δυνάμεις, περίμενε μια λύση και το θέμα ήταν ξεκάθαρο. Η Τουρκική επιτροπή δεν ζητάει να επιστραφεί η Δυτική Θράκη στην Τουρκία. Το επιβεβαιώνω για ακόμη μια φορά.  Όμως η Τουρκική επιτροπή επέμενε να αναγνωριστεί το δικαίωμα ο ίδιος ο λαός, που στην πλειοψηφία του ήταν Τούρκοι να προσδιορίσει την μοίρα του, όπως αυτό αναφέρονταν στο ειρηνευτικό πρόγραμμα των Μεγάλων Δυνάμεων.  Στην πραγματικότητα δεν θα έπρεπε να ήταν καθόλου ανησυχητικό για την Ελληνική επιτροπή, η οποία ισχυριζόταν ότι η πλειοψηφία του κόσμου στην Δυτική Θράκη ήταν Έλληνες, η προσφυγή του λαού σε δημοψήφισμα. Αν τα πράγματα ήταν όπως τα ισχυρίζονταν, τότε η πραγματοποίηση δημοψηφίσματος θα κατοχύρωνε και θα εξασφάλιζε την ενσωμάτωση της Δυτικής Θράκης στην Ελλάδα.

Είχα απαντήσει σε όλους τους ισχυρισμούς του κ. Βενιζέλου. Απέδειξα ότι είχε άδικο, παρουσίασα στατιστικά στοιχεία δείχνοντας ως μάρτυρες τους πιο αρμόδιους ιστορικούς. Σε αυτό το σημείο όμως, ο Βενιζέλος μας είχε πιάσει από το αδύνατο μας σημείο, το οποίο τώρα θα αναφέρω...

Είχαμε ιδρύσει την Θρακική Κυβέρνηση στον Βαλκανικό Πόλεμο!
Το αδύνατο μας σημείο στο θέμα των συνόρων της Θράκης δεν ήταν μόνο το ότι είχαμε αφήσει στους Βούλγαρους την Δυτική Θράκη στον Βαλκανικό Πόλεμο, αλλά και το ότι κατά την διάρκεια του Παγκοσμίου Πολέμου είχαμε συνάψει μια συνθήκη και δώσαμε στους Βούλγαρους την περιοχή από την Αδριανούπολη έως το Διδυμότειχο (εννοεί την Δυτική Θράκη Ε.Δ). Αυτό το χρησιμοποίησε απέναντι μας σαν άσσο στο μανίκι του.

Ο Βενιζέλος έλεγε: «Εμείς την Δυτική Θράκη δεν την πήραμε από εσάς αλλά από τους Βούλγαρους».

Πράγματι, αληθεύουν αυτά που λέει ο Ινονού στα απομνημονεύματά του.

Η Ελλάδα δεν είχε πάρει την Δυτική Θράκη από τους Τούρκους ώστε να κάνει διαπραγματεύσεις με τους Τούρκους!.. Η Ελλάδα είχε πάρει την Δυτική Θράκη από τους Βούλγαρους και μάλιστα νικώντας τους. Συνεπώς, κάθε φορά που η Τουρκική επιτροπή στην Λοζάνη έφερνε στην επικαιρότητα το θέμα της Δυτικής Θράκης σύμφωνα με τους όρους του Μισάκι Μιλλί*, η Ελληνική πλευρά απαντούσε: «Εμείς δεν πήραμε την Δυτική Θράκη από σας, νικήσαμε τους Βούλγαρους και την πήραμε από τους Βούλγαρους».

*
Τι συμβαίνει στους Βούλγαρους; Αφού δεν ηττηθήκαμε και από τους Βούλγαρους!
Τελικά η απαίτηση της Τουρκίας έμεινε χωρίς νόημα στην Λοζάνη και έκλεισε το θέμα της Δυτικής Θράκης. Όμως συνέβη ένα ενδιαφέρον περιστατικό καθώς έκλεινε αυτή η υπόθεση. Αφού η Ελλάδα είχε πάρει την Δυτική Θράκη από τους Βούλγαρους, μπορούσαν άραγε οι Βούλγαροι να κάνουν απατεωνιά και να την πάρουν πίσω από την Ελλάδα; Αφού στην Λοζάνη η Ελλάδα ήταν η ηττημένη πλευρά, γιατί να μην υπήρχε και αυτή η πιθανότητα;

Ο Βούλγαρος Πρωθυπουργός  Stamboliyski, θέλοντας να αρπάξει την ευκαιρία την στιγμή που έκλεινε το θέμα της Δυτικής Θράκης στην Λοζάνη, δήλωσε ότι η Βουλγαρία διεκδικεί μερίδιο στην Δυτική Θράκη. Όλοι έμειναν έκπληκτοι βέβαια… Ο Βούλγαρος εκπρόσωπος μετά άρχισε να επιμένει για να γίνει Βουλγαρικό έδαφος και η Αλεξανδρούπολη.

Σε αυτό το σημείο ακριβώς ο Ελευθέριος Βενιζέλος βγήκε από τα ρούχα του. Σηκώνεται εξοργισμένος τελείως και λέει τα εξής στην επιτροπή για να βάλει το οριστικό τέλος στο θέμα της Δυτικής Θράκης: «Δεν μπορώ να καταλάβω! Τι συμβαίνει στους Βούλγαρους; Οι Βούλγαροι γιατί ζητάνε έδαφος από μας; Αφού δεν ηττηθήκαμε από τους Βούλγαρους!..»

*
Ο Ισμέτ Ινονού και Ελευθέριος Βενιζέλος
Αν και δεν είναι κακό βέβαια, αλλά καλό θα ήταν με την ευκαιρία να διορθώσουμε εδώ ένα λάθος. Η συνάντηση του Ατατούρκ με τον Βενιζέλο στην πραγματικότητα ήταν μικρή σε διάρκεια ενώ οι συναντήσεις του Βενιζέλου με τον Ινονού είναι πολλές φορές και μακράς διαρκείας. Συνεπώς, αν και πάλι με την υπαγόρευση του Ατατούρκ, οι αληθινοί ιδρυτές τις ελληνοτουρκικής προσέγγισης ήταν ο Ινονού και ο Βενιζέλος. Άραγε νομίζω ότι όλοι μας έχουμε ένα χρέος απέναντι στον Ελευθέριο Βενιζέλο που χωρίς να διστάσει άνοιξε την καρδιά του στον συνάδελφό του που ήταν κατά 20 χρόνια μικρότερος του αλλά και στον Ισμέτ Ινονού που οικοδόμησε το δρόμο της φιλίας μέσα στα πλαίσια της ελληνοτουρκικής προσέγγισης με τον πρώτο έλληνα που γνώρισε στη ζωή του.  

*

Το σπίτι του Βενιζέλου έγινε Τουρκική Πρεσβεία
Κατά την διάρκεια της επίσκεψης του Ινονού που πραγματοποιήθηκε στις 3 με 6 Οκτωβρίου του 1931 στην Αθήνα, ο Τούρκος πρέσβης στην Αθήνα ήταν ο κ. Ενίς Ακεϊγκέν. Στο βιβλίο που έγραψε ο Ενίς Τουλτσά με τίτλο: «Ατατούρκ, Βενιζέλος και Ένας Διπλωμάτης» το οποίο περιέχει τα απομνημονεύματα του κ. Ακεϊγκέν, συναντάμε μια άλλη χειρονομία που έκανε ο Βενιζέλος για την Τουρκία.

Ήταν το 1934. Ο Ενίς Ακεϊγκέν ακόμα υπηρετεί ως Τούρκος Πρέσβης στην Αθήνα. Η Τουρκική Πρεσβεία στην Αθήνα βρίσκεται στο κέντρο της πόλης στην λεωφόρο Αμαλίας. Η αύξηση του προσωπικού στην πρεσβεία δημιούργησε την ανάγκη μεγαλύτερου χώρου. Ο χώρος της πρεσβείας ήταν στενός και ο ιδιοκτήτης ήθελε να πουλήσει το σπίτι. Την άνοιξη του 1934 ο πρέσβης Ενίς Ακεϊγκέν και η σύζυγος του ήταν καλεσμένοι για γεύμα στο σπίτι του Βενιζέλου. Ο Τούρκος Πρέσβης κατά την διάρκεια του γεύματος άνοιξε το θέμα για συζήτηση με τον Βενιζέλο και αναφέρθηκε στην ανεπάρκεια χώρου της Πρεσβείας. Ο Τούρκος Πρέσβης μετέφερε στον Βενιζέλο την επιθυμία της τουρκικής κυβέρνησης που ήθελε να αγοράσει έναν άλλο χώρο για την πρεσβεία στην Αθήνα. Ο Βενιζέλος μετά από αυτό κάνει πάλι μια άλλη χειρονομία. Προτείνει να πάρουν το σπίτι που άνηκε στην οικογένεια της συζύγου του που  βρισκόταν στην οδό Βασιλέως Γεωργίου 8.⁶

Σήμερα το κτίριο που στεγάζεται η Τουρκική Πρεσβεία στην Αθήνα αγοράστηκε τον Ιούλιο του 1934. Δηλαδή ακόμα και το κτίριο που χρησιμοποιείται σήμερα ως Τουρκική Πρεσβεία στην Αθήνα είναι ενθύμιο του Ελευθέριου Βενιζέλου.   
---------

_{* Η Εθνική Συμφωνία που αποτέλεσε βασικό θεμέλιο για το τουρκικό πόλεμο ανεξαρτησίας και ψηφίστηκε από το τελευταίο Οθωμανικό κοινοβούλιο στις 28 Ιανουαρίου 1920 μετά από τις Συνδιασκέψεις της Ερζερούμ και Σεβάστειας}